Bilinmeyen Tarihimiz: Büyük İrlanda Kıtlığı ve Osmanlı’dan Avrupa’ya İnsanlık Dersi

abdulmecid

İrlanda topraklarında kuşaklar boyunca verimli bir şekilde yetişen patates, İrlanda’nın en önemli besin kaynağıydı. İspanyol kaşifleri Güney Amerika’da patatesi yetiştiren yerli Amerikalılarla karşılaşmadan ve Avrupa’ya götürmeden önce bu bitki, İrlanda’nın hatta Avrupa’nın bile yerli bitkisi değildi. İrlandalılar uzun yıllar boyunca patates ile beslendiler. Fakat 1840’larda ortaya çıkan bir patates mantarı tüm patates tarlalarına yayıldı ve İrlanda’da büyük bir kıtlık başlamasına neden oldu. Çünkü patates oradaki halkın tek yiyecek kaynağıydı.

patates-tarlasi

Kıtlığın ortaya çıktığı dönemde İrlanda, dünyanın en güçlü imparatorluklarından biri olan Birleşik Krallığın bir parçasıydı. Çoğu tarihçi İngiltere’nin patates mahsülünü etkileyen mantar hastalığının oluşumunda yeteri kadar itinalı davranmadığını iddia eder. İngiltere’nin o zamanlar bilinen en iyi eleştiri yazarlarından Jonathan Swift, yaşanan krize karşılık hükümeti eleştiren ”Ilımlı Bir Teklif” adında ki ünlü makalesini yazdı. Kinayeli bir biçimde hükümetin yiyecek göndermemesinden dolayı İrlandalılar’a hayatta kalmak için bebeklerini yemelerini tavsiye etti.

buyukkitlik

1841’den 1851’e kadarki on yıllık dönemde İrlanda’da birçok köylü modern Avrupa tarihindeki en kötü kıtlıklardan birinde öldüler. Bazı tahminlere göre de Emerald Adası’nın nüfusu %20 oranında azaldı. Kıtlık bir felaket haline dönüştüğünde etkileri İrlanda’yı da aştı. ABD’ye ilk büyük göç dalgasını oluşturarak, adada açlık çeken köylülerin birçoğunun daha iyi bir hayat aramak için ABD’ye gitmeleriyle sonuçlanan devasa bir göçü tetikledi. Kıtlık sırasında ve sonrasında İrlandalı Katolik göçmenlerin Amerikan şehirlerine gelişi, ABD’nin Protestan dini karakterini kaybedebileceğinden korkan bazı Amerikalılar’ın öfkeli tepkisine neden oldu. Fakat ABD’ye olan İrlandalı göçü 20. yüzyılda da devam etti. Nüfus sayım idaresine göre bugün İrlanda’nın toplam nüfusunun yaklaşık on katı olan 34 milyon Amerikalı, atalarının İrlandalı olduğunu iddia etmektedir.

buyuk-kitlik
İrlanda bu felaketle karşı karşıya olduğu sırada Sultan Abdülmecid, zor durumdaki İrlanda halkına 10.000 Sterlin yardımda bulunmak istedi. Fakat İngiltere Kraliçesi Victoria, kendi topraklarına dâhil olan bu bölgeye, Osmanlı’nın kendilerinden kat kat fazla bağış yapmasını kabul etmeyerek, İstanbul’daki büyükelçisi vasıtasıyla, Sultan’ın teklifini reddetti ve Osmanlı Devleti bağışı 1.000 Sterlin’e indirildi.

sultan-abdulmecid

Sultan Abdülmecid bu yardımın reddedilmesi üzerine İrlanda’ya tahıl yüklü 5 gemi gönderdi. Fakat Osmanlı’nın erzak dolu yardım gemileri İngiliz tarafından engellenerek Dublin Limanı’na yanaşamadığından, yüklerini Drogheda Limanı’na boşalttı. Bu dönemde İngiltere ve Avrupa sanayi devriminin getirdiği refah ve zenginliğe rağmen İrlanda’ya yardım etmezken, Osmanlı içinde bulunduğu maddi sıkıntı ve uzak coğrafi mesafeye aldırmadan zor durumdaki bölge insanına yardım etmek istiyordu.

yardim-gemileri

Bu olayın anısına 800. kuruluş yıl dönümünü kutlayan Drogheda Belediyesi tarafından yaptırılan “Şükran Plaketi”, 150 yıl önce Türk gemicilerin misafir edildiği eski belediye sarayının duvarına törenle çakıldı.

Drogheda’nın Belediye başkanı Alderman Frank Goddfrey törende yaptığı konuşmada şehir ambleminin Osmanlı hilal ve yıldızı olduğunu hatırlatarak “Şükran Plaketi, iki ülke insanlarının dostluk sembolü olacaktır ümidindeyim”, dedi. Kıtlık ve Açlık Müzesi müdürü de, Türk Halkı’na ve Osmanlı Devleti’ne minnettar olduklarını belirttiler.

abdulmecide-tesekkur-mektubu

(İrlanda’nın Sultan Abdülmecid’e yolladıkları teşekkür mektubu)

İrlanda Tarihi’nin en önemli olaylarından biri olan İrlanda Kıtlığı, Büyük Kıtlık veya Patates Kıtlığı olarak da adlandırılan bölgedeki patates tarlalarının felakete uğraması sonucu ortaya çıkan bu felakette yaklaşık 1 milyon İrlandalı hayatını kaybetmiş ve yaklaşık 2 milyon İrlandalı da çoğunlukla Amerika’ya göç etmiştir. 1845’te Amerika’dan sızan zehirli bir mikroskobik mantar olan ‘Phytophtera İnfestans’ın, ülkenin en temel gıda maddesi olan patates ürününün üçte birini yok etmesiyle başlayan kıtlıkta bir sonraki kayıp %80-90’lara kadar ulaştı. Aç halkın tohumlukları da yemesi sebebiyle kıtlık 1847’de zirveye ulaştı. İthal tohumların kullanıldığı 1848’deki mahsulde ise patateslerin yarıya yakını heba oldu. 1849’dan itibaren azalmaya geçen felaket 1851’de sona erdi.

Ekleyen Ecem Bayır

Ecem Bayır

En sevdiğim kişi benim.

Yorumlar