Nesneler Biz Bakmadığımızda Ne Yapıyorlar? Oldukları Yerde Öylece Beklemiyor Olabilirler

daginik-bir-calisma-masasi-filoji

Cisimlerin biz onları gözlemlemediğimizde ne yaptıkları hakkında kafa yürütmeye karar verdiğimizde öncelikli olarak göz atmamız gereken alan kuantum fiziğidir. Tabi ki bunu felsefi bir sorgu noktasından yola çıkarak düşündüğümüzü varsayıyoruz. Yoksa Newton fiziğinin hala üstün olduğu gündelik yaşantımızda cisimlerin hep bıraktığımız gibi durduğunu varsaymamız bizim için en mantıklı yol olurdu. Peki ama kuantum noktasında cisimler biz onlara bakmazken başka birşeyler yapıyor olabilirler mi? Bu sorunun cevabı korkutucu ve şaşırtıcı gelsede; “Evet olabilirler.”

masa-uzerindeki-esyalar

Meşhur çift yarık deneyini hatırlayalım. Bu deneyde üzerinde sadece iki adet yarık bulunan bir levhaya, tek bir parçacık gönderiliyor ve tek bir parçacık olduğu için doğal olarak deliklerden sadece birinden geçmesi bekleniyor. Ancak iş öyle olmuyor. Gözlemlenmeyen parçacığın işlem bittikten sonra dalga yapısı incelendiğinde, her iki yarıkta da dalga oluşturmuş olduğu görülüyor. Yani tek bir parçacık aynı anda iki yarıktan birden geçmiş oluyor!

cift-yarik-deneyi

Peki ama bu nasıl mümkün? Yaygın fiziğe göre mümkün değil, ancak kuantum fiziğine göre mümkün. Yollanılan parçacık gözlem yapılmadığında “quantum state”te yani her iki olasılıkta da aynı anda var olmaktadır. İşin en gizemli tarafı ise yarıklara ölçüm aleti koydulduğunda, parçacık tıpkı beklendiği gibi düz giderek sadece tek bir yarıktan geçer. Yani başka bir deyişle cisim gözlemlediğinde farklı hareket eder. Bu olay bilim insanlarınca “gözlemci etkisi” olarak adlandırılmış ve hayret uyandıran bir kuantum fenomenidir.

gozlemci-etkisi

Bu noktada ise akla şu soru geliyor. Parçacık biz onu gözlemlediğimiz için mi farklı hareket ediyor, yani gözlemlendiğinin farkına mı varıyor? Yoksa biz olayı gözlemleyerek ihtimaller arasından bizim beklentimiz olanı gerçek kılıyoruz? İşte bu nokta olumlu düşünceler aracılığıyla istediğiniz şeyleri kendinize çekere gerçek kılabileceğinizi savunan birçok kişisel gelişim yazarının temel dayanağını oluşturuyor. Ancak bu Filoji’de başka bir yazının konusu…

kuantum

Konumuza dönersek, çift yarık deneyinin gösterdiği üzere, teoride cisimler biz onları izlemezken aynı anda birçok farklı yerde olabilirler. Yani siz ayakkabılığı açana kadar ayakkabınız içeride başaşağı duruyor olabilir, Ya da buzdolabında da olabilir! Formüle etmek gerekirse, ayakkabınızın ayakkabılıkta olma ihtimali “1” ise, buzdolabında olma ihtimaline de “0” diyelim. Kuantum durumundayken maddeler hem 1 hem 0 konumunda aynı anda olduğundan her iki yerde de aynı anda bulunabilirler. Ancak siz ayakkabılığı açıp ayakkabınızı orada gözlemlediğiniz and bu kuantum durumu çöker ve ihtimaller 1’e inerek gözlemlenir konuma gelir.

kuantum-fizigi-0-ve-1-filoji

Akıl almaz şeyler gibi dursa da, kuantum tüm gerçekliği ve bilimselliği ile evrenimizde ve üzerinde yoğun olarak çalışmalar yapılıyor. Google, Ibm gibi dev şirketler kuantum bilgisayarları geliştirme yolunda emin adımlarla ilerliyorlar. Hatta internette araştırarak Google’ın kuantum bilgisayarını görebilir ve hatta uzaktan erişimle kullanma şansına bile erişebilirsiniz. Yukarıda bahsi geçen çift yarık deneyini daha detaylı bir şekilde öğrenmek isterseniz aşağıdaki videoya göz gezdirebilirsiniz.

Ekleyen Can Eren

Can Eren

Kendime düşünceler.

Yorumlar