Plasebo Etkisi – Nosebo Etkisi: Beyniniz Size Yalan Söylüyor Ve Bunun Farkında Bile Değilsiniz

plasebo-etkisi-nosebo-etkisi

Önce plasebo ile başlayalım. Basit açıklamasıyla Plasebo etkisi, alınan herhangi bir ilacın oluşturduğu “iyileştirme” etkisinin telkinle elde edilebileceğini söyler. Yani aldığımız ilacın işe yararlılığı bize telkin edilirse ve bizde kendimizi buna gerçekten inandırırsak o ilaç gerçektende etki gösterecektir hatta göstermemesi gereken durumlarda bile. Örneğin, baş ağrısı için hiçbir şekilde etkisi bulunmayan bir şeker kapsulü, çok etkili bir baş ağrısı hapı olarak tanıtılıp kişiye verilir ve kişide buna kesinlikle inanarak o şeker kapsülünü yutarsa, baş ağrısı gerçekten kesilecektir. Yani hiçbir etkisi bulunmayan şeker baş ağrısını kesecektir. İnanması zor gelsede, bu ve bunun gibi diğer birçok etki defalarca gözlemlendi. Yani plasebo etkisi bilim insanları tam olarak nedenini anlayamasa bile gerçekten çalışıyor.

cure-1006827_640

Plasebo etkisinin modern tıp literatürüne girmesi 1700’lü yıllara kadar dayanıyor. George Motherby tarafından ilk kez dillendirilen bu garip fenomen, ilk olarak 1801 yılında John Haygarth isimli bilim insanı tarafından teste tabi tutuluyor ancak uzunca bir süre 1950’li yıllara kadar pekte ciddiye alınmayan bir konu olarak kalıyor. Ancak günümüzde durum farklı. Modern araştırmalar ışığında bugün plasebo etkisinin çalışırlığının %40 seviyelerinde olduğu görülüyor. Yani neredeyse her 10 kişiden 4’ü plasebo etkisi altına girebiliyor.

laboratory-2815641_640

Plasebo etkisinde verilen ilacın içeriğinin hiçbir önemi yok. Buradaki temel dayanak hastanın aldığı ilacın kendisini gerçekten iyi edeceğine inanmasını sağlayabilmekten ibaret. Bir başka deyişle, hastayı tedavi eden şey beyni. Yani beynin kendi kendini kandırması. Örneğin İkinci Dünya Savaşı’nda yaralıların acısını dindirmek için kullanılan morfin ilacı tükenince, cephedeki cerrahlardan bazıları hastalara tuzlu su enjekte etmek zorunda kalmışlardı. Ancak kendilerine vurulan iğnede morfin olduğunu düşünen askerlerden birçoğu tuzlu suyun hiçbir etkisi olmamasına karşın ağrılarının azaldığını söyledi.

baş ağrısı

Bunlara ek olarak plasebo etkisi, gerçekten işe yarayan bir ilacın etkisini arttırma konusunda da oldukça başarılı. Yani ilacı alan kişi, kullandığı ilacın inanılmaz sonuçlar doğrucağına ve ilacın mutlaka işe yarayacağına inanırsa ve kullandığı ilacın zaten hali hazırda tedavi edici etkiside bulunuyorsa, kişi tedaviye normalde olduğundan çok daha hızlı sonuç verebiliyor. Beynin vücut üzerindeki etki kapasitesi gerçekten inanılmaz boyutlarda. İşte burada beynin ne denli büyük bir güce ve bilinci kandırma yetisine sahip olduğunu açıklayabilmek bakımından, yazımızın diğer konusu olan Nosebo etkisine geçiş yapabiliriz.

Nosebo Etkisi

Nosebo etkisi için plasebo etkisinin kötü kardeşi diyebiliriz. Nosebo etkisinde kişi, kullandığı ilacın kendisinde yan etkiler ortaya çıkartacağını düşünür ve tahmin ettiğiniz gibi gerçekten de bu düşünce doğrultusunda hastanın beklediği yan etkiler ortaya çıkar. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta tıpkı plasebo etkisinde olduğu gibi kullanılan ilacın ne olduğunun hiçbir önemi yoktur. Yani kişiye çok etkili bir baş ağrısı ilacı verdiğinizi ancak bazı durumlarda bu ilacın karın ağrısı yapabildiğini söyleyerek sadece bir şeker kapsülü verirseniz, kişi karnının ağrıdığını hissedecektir. Oysa ki, verilen ufak bir şeker kapsülünün karın ağrıtması mümkün değildir.

kapsul

Nosebo etkisiyle alakalı yapılan birçok araştırma var. Örneğin üniversite öğrencilerinin katılımıyla gerçekleştirilen bir deneyde, deneklerin kafalarına basit ve rahatsız etmeyecek bir düzenek koyuldu. Öğrencilere ise, beyinlerine hissedemeyecekleri düzeyde birtakım elektrik dalgalarının gönderileceği ancak deney sonrasında baş ağrısı gibi bir durumla karşılaşabilecekleri söylendi. Aslında gerçekte bu düzenek tamamen düzmeceydi ve kişilerin beyinlerine hiçbir şekilde elektrik akımı yollamıyordu. Ancak deney sonrasında, yapılan görüşmelerde, deneklerin üçte ikisi başlarının ağrıdığını bildirdi.

doctor-563429_640

Nosebo etkisiyle alakalı olarak bilinen en uç örnekse yanlış teşhis sonucu gelen bir ölümdür. Bir takım rahatsızlıklarla hastaneye başvuran kişiye doktorlar akciğer kanseri teşhisi koydu. Ancak bu bir yanlış teşhisti, kişi akciğer kanseri değildi. Ama şaşırtıcı bir şekilde teşhisten sonra adam akciğer kanserinin semptomlarını geliştirdi ve belli bir süre sonra hayatını kaybetti. Vaka incelendiğinde şahsın akciğer kanseri olmadığı ortaya çıktı ancak kişi akciğer kanserinin semptomlarıyla hayata veda etmişti.

Kısacası, plasebo ve nosebo etkileri beyin gücünün beden üzerindeki etkilerini göstermeleri açısından gerçekten de kayda değer veriler sunuyor. Bir dahaki sefere telkinin ve olumlu düşünmenin hayatınız ve bedeniniz üzerinde hiçbir etkiye sahip olmadığı sanrısına kapılırsanız, plasebo ve nosebo etkilerini hatırlayın ve gülümseyin!

Ekleyen cannov

cannov

Kendime Düşünceler.

Yorumlar